Als het om de Tweede Wereldoorlog gaat, en dan met name de Holocaust, kun je Eddy van Wijngaarden (68) gerust een wandelende encyclopedie noemen. Moeiteloos lepelt hij feiten op, vaak aangevuld met interessante Eindhovense weetjes. Dat komt goed van pas bij zijn vrijwilligerswerk: Eddy is een gepassioneerde gids bij Het Hornemann Huis, het Holocaustmuseum en herinneringscentrum van Eindhoven.

Door Marjolein van Hoof

Eddy groeide op in Hilversum en woont sinds 1977 in Eindhoven. Anderhalf jaar geleden ging hij met pensioen na 25 jaar bij de politie. “Een prachtig vak”, zegt hij tevreden.

Naast zijn passie voor sport - hij is zes dagen per week in de sportschool te vinden - en zijn geliefde vakanties naar Griekenland, houdt hij zich dagelijks bezig met de Tweede Wereldoorlog. “Ik lees erover, bezoek musea en voormalige concentratiekampen en kijk documentaires en YouTube-video’s.” Bovendien is hij minstens vijf dagen per week te vinden bij Het Hornemann Huis.

Vroege fascinatie

Zijn interesse in de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust begon al op de basisschool. “Mijn familie komt uit Eindhoven en mijn opa werkte tijdens de oorlog bij Philips. In die tijd smokkelde hij Joodse baby’s in rieten manden weg. Hij vertelde me dat toen ik jong was. Eerst dacht ik: dat is een broodje-aapverhaal. Totdat zijn buurman het bevestigde: ook hij had tijdens zijn werk bij Philips baby’s in manden vervoerd. Vanaf dat moment raakte ik steeds meer geïnteresseerd in de oorlog, en vooral in de Holocaust.”

Zijn eerste boek over de oorlog las Eddy toen hij een jaar of elf was. “De Gele Ster, ik heb dat boek nog steeds”, vertelt hij. Het staat inmiddels tussen zijn privécollectie van zo’n 400 boeken over de oorlog. Daarnaast heeft hij een indrukwekkende verzameling oorlogsfilms en -documentaires op dvd. Een klein museum op zich, zou je kunnen zeggen.

Het verhaal erachter

In 2022 kwam Eddy in contact met het toen net geopende Hornemann Huis, dat destijds nog een pop-upmuseum was op De Hurk. Sinds 2024 is het gevestigd op het Stadhuisplein, op de plek waar ooit het kantongerecht zat en later het Designhuis.

Het museum is een initiatief van Martijn Docters, de achterneef van Edo en Lexje Hornemann. Deze twee broertjes werden tijdens de Tweede Wereldoorlog via Kamp Vught en Westerbork gedeporteerd naar concentratiekamp Neuengamme. Daar werden zij, samen met achttien andere kinderen, misbruikt voor medische experimenten en kort voor de bevrijding in 1945 vermoord. Edo was toen twaalf jaar, Lexje pas acht.

Van bezoeker tot gids

“Het verhaal van de Eindhovense broertjes en de andere kinderen kende ik al sinds eind jaren zeventig. Zo’n vier jaar geleden bezocht ik een boekenbeurs bij Het Hornemann Huis. Ik raakte aan de praat met een paar vrijwilligers. Je weet er veel van, wil je ook vrijwilliger worden?, vroegen ze.”

Sindsdien geeft Eddy als gids rondleidingen door het museum. “Ik vertel over de Hornemann-broertjes en de andere achttien kinderen. Van al die kinderen ken ik inmiddels hun achtergrondverhaal. Daarnaast vertel ik over Philips, DAF en PSV tijdens de Tweede Wereldoorlog. En uiteraard over de exposities die we hier houden. Zo hebben we momenteel een tentoonstelling over de Roma en Sinti en een expositie over Jan Zwartendijk, die een belangrijke rol speelde bij de redding van duizenden Joodse vluchtelingen. Voor elke tentoonstelling lees ik me goed in. Het moet wel kloppen wat ik vertel, dat vind ik heel belangrijk. En ik leer er zelf ook weer van.”

Passend verhaal

Doordeweeks leidt Eddy vooral scholieren rond. “Jonge kinderen, maar ook jongeren van een jaar of zestien. Ze zijn vaak echt geïnteresseerd. Mijn verhaal pas ik aan op de groep. Hoe gedetailleerd kun je vertellen over de moord op de broertjes Hornemann? Dat hangt af van de leeftijd. We hebben foto’s waarop je duidelijk ziet dat de kinderen zijn misbruikt. Die laat ik niet altijd aan alle leerlingen zien. En natuurlijk zorg ik ervoor dat het verhaal interessant blijft en niet te lang duurt: maximaal een half uur. Voor andere groepen duurt een rondleiding ongeveer anderhalf uur.”

Altijd actueel

“Bijzonder”, zo omschrijft Eddy zijn vrijwilligerswerk. “Het is een educatief onderwerp dat altijd actueel blijft. Zolang er mensen zijn, zal er oorlog zijn. We besteden aandacht aan de geschiedenis in Eindhoven en nemen leerlingen ook mee naar buiten. We laten ze de struikelstenen in de stad zien, die liggen bij huizen waar Joodse bewoners zijn weggevoerd. We staan stil bij de Catharinakerk en hebben het over het bombardement. Daarna tonen we een deel van de voormalige synagoge van Eindhoven, de oude muur staat er nog steeds. En we gaan naar het Bevrijdingsmonument hier op het Stadhuisplein. We vragen leerlingen of hun achternaam erbij staat. Bij drie kinderen was dat inderdaad het geval: het bleken de namen van hun overgrootfamilieleden die zijn weggevoerd.”

Het verhaal van de Hornemann-broertjes vertelt Eddy niet alleen in Eindhoven. “Het is een soort missie. Als mensen geïnteresseerd zijn, vertel ik het. Vorig jaar ontdekte ik een synagoge op Kreta. Ik heb daar met mensen gesproken en ook zij hebben hun verhaal verteld.”

Als het aan Eddy ligt, blijft hij nog lang vrijwilliger bij Het Hornemann Huis. “Mijn gezondheid is goed en ik doe het nog steeds met veel passie en plezier.”

Nieuwe vrijwilligers zijn trouwens van harte welkom. “Bijvoorbeeld voor het begeleiden van schoolbezoeken en het geven van rondleidingen, maar ook voor het documenteren van informatie, horeca of kluswerk. Ik kan het iedereen aanraden.”

Meer weten over het vrijwilligerswerk bij Het Hornemann Huis? Mail naar info@hethornemannhuis.nl of kijk op de website.