De drie koningen, de bijbel noemt hen 'wijzen', kwamen uit het oosten naar Betlehem door een grote, heldere ster te volgen. FOTO: PixaBay.
De drie koningen, de bijbel noemt hen 'wijzen', kwamen uit het oosten naar Betlehem door een grote, heldere ster te volgen. FOTO: PixaBay.

Verhaal van goud, mirre en wierook

Een bijzondere kraamvisite. Zo zou je de geschiedenis van Drie Koningen ook wel kunnen omschrijven. Maar wat weten we nu eigelijk van het feest dat jaarlijks op 6 januari op de kalender staat?

De drie koningen, de bijbel noemt hen 'wijzen', kwamen uit het oosten naar Betlehem door een grote, heldere ster te volgen. Kunstenaars beelden het verhaal van Driekoningen graag uit. Ze stoppen er vaak allerlei verborgen betekenissen in. De drie koningen verwijzen bijvoorbeeld naar alle leeftijden van een mens. Melchior is oud en heeft een grijze baard. Caspar is van middelbare leeftijd en Balthasar, de zwarte koning, is nog jong. De koningen staan ook voor alle werelddelen die vroeger bekend waren: Europa, Azië en Afrika.

Cadeaus

Hun drie cadeaus zijn bijzonder. Jezus krijgt goud, wierook en mirre. Goud is voor een koning, wierook is voor een god en mirre is voor een dode. Dat betekent: Jezus is een koning, hij is goddelijk én menselijk. Driekoningen is een belangrijk feest voor de christelijke kerk, maar ook voor kinderen. In sommige delen van Nederland en België gaan ze verkleed als de drie koningen langs de huizen met een ster op een stok. De kinderen bellen aan en zingen een liedje voor snoep of een beetje geld. Vroeger heette dat 'sterrezingen' en deden grote mensen er ook aan mee. Je kunt ook een driekoningenkoek bakken en samen opeten. In deze koek zit een boon verstopt. Wie de boon in zijn mond of op zijn bord vindt, is voor die dag de koning. Dan mag je bijvoorbeeld beslissen wat er gegeten.

Ster

Wat zegt de Bijbel over de drie koningen? Weinig. Alleen Mattheüs (Mt 2, 1-12) spreekt over ‘wijzen uit het oosten’ die een ster volgden op zoek naar ‘de pasgeboren koning der Joden’. Als geschenken hadden ze goud, wierook en mirre mee. Ze waren in die zin de eerste pelgrims, de eersten die 'de weg van het geloof' volgden, en de eersten die Jezus echt zagen (vandaar ook het Feest van de Openbaring, ook Epifanie genoemd).

Waarom spreken we dan over drie koningen in plaats van wijzen? Vanaf de derde eeuw werden de ‘wijzen’ steeds vaker ‘koningen’, waarschijnlijk onder invloed van andere bijbelteksten zoals Psalm 72: De vorsten van Tarsis, het kustland, zij komen geschenken hem brengen, de koningen van Sjeba en Seba, zij dragen hun schatting hem aan: alle heersers brengen hem hulde, alle volken zijn hem onderhorig.

Hoe weten we eigenlijk dat ze met drie waren? Dat wordt afgeleid van de drie geschenken: goud, wierook en mirre.

Waarom waren ze op zoek gegaan naar Jezus? De Drie Wijzen wilden de nieuwe ‘koning der Joden’ zien en klopten bij koning Herodes aan om te vragen waar ze die konden vinden. Herodes, beducht voor zijn eigen positie, probeerde de wijzen voor zijn kar te spannen. Hij vroeg om hem in te lichten als ze het kind vonden, zogezegd om het kind daarna zelf eer te gaan betuigen. De Drie Wijzen werden door een goddelijke droom gewaarschuwd Herodes niets te laten weten. Toen Herodes dat merkte, liet hij alle pasgeboren kinderen in Bethlehem vermoorden (‘Dag van de Onschuldige Kinderen). Jozef, Maria en Jezus konden tijdig vluchten naar Egypte.

Monniken

Onderzoekers menen dat monniken in de 7de of 8ste eeuw de drie wijzen hun namen gaven: Caspar, Melchior en Balthasar. Caspar werd als een Afrikaan van 20 getypeerd, Melchior als een Aziaat van 40 en Balthasar als een Europeaan van 60 - over de juiste rolverdeling lopen de meningen soms uiteen. Daarmee wilde men aantonen dat Gods zoon er voor alle culturen en leeftijden was. Overigens worden voor de drie koningen elders in de wereld soms andere namen gebruikt. In het Grieks klinken ze als Apellios, Amerios en Damascos. In de Syrische kerk zijn het Larvandad, Gushnasap en Hormisdas, in het Hebreeuws Galgalat, Malgalat en Sarathin.

Over wat er later met de drie wijzen is gebeurd is weinig bekend. Volgens sommige legendes keerden ze alle drie terug naar het Oosten, naar het toenmalige Perzië, en stierven ze later als martelaar. Hun lichamen werden overgebracht naar Constantinopel, later naar Milaan en in de 12de eeuw naar de Dom in Keulen, waar hun relieken zich sindsdien bevinden.

Sterzingen

In de Middeleeuwen gingen kinderen rond het feest van de Openbaring van deur tot deur om geld te vragen. Sinds de 19de eeuw evolueerde dat naar een traditie waarbij kinderen een liedje zingen en daarvoor worden beloond met snoep of centen. Op verschillende plaatsen gaat de opbrengst van het ‘sterzingen’ naar het goede doel.

Een traditie is dat kinderen langs huizen gaan met lampionnen en een kroon. Ze zingen een liedje en hopen snoep te krijgen. Het doet dus veel denken aan Sint-Maarten en/of Halloween, alleen dan anders gekleed. De lampionnen verwijzen naar het verjagen van boze geesten met fakkels en hebben dus een heidense basis. Het snoep verwijst naar de offermalen.



Driekoningen, Driekoningen,

geef mij’ne nieuwen hoed;

M’nen ouwe is verslete,

‘smoeder mag ’t nie weten.

‘svaoder heget gèld

al op de toanbank geteld



In huis werd Driekoningen met drank en zang gevierd. Jan Steen heeft dit weergegeven in het schilderij “Het Driekoningenfeest”. Bekend was het bakken van koningsbrood of koningstaart. Dit is een brood (cake, of taart) waar een boon (of muntstuk) wordt mee gebakken. Degene die hem in zijn plak vindt, is die dag de Koning (of Koningin) en derhalve de baas in huis.

Een - al dan niet vlot ronddraaiende- ster staat symbool voor de ster die de Drie Wijzen naar de geboorteplaats van Jezus leidde. Aan onze voordeur wordt het een symbool voor de ster die elk van ons richting geeft.

Het Matteüs-evangelie (2:1-12) vertelt dat er magiërs uit het Oosten naar Bethlehem waren gekomen om de pasgeboren Koning der Joden te huldigen. Zij hadden een ster zien opkomen die hen naar Christus leidde. Toen ze Maria en het kind zagen, vielen ze op hun knieën neer en brachten Jezus hulde. 'Ze haalden hun schatten tevoorschijn en gaven Hem goud, wierook en mirre als geschenk.'


Bron: Weet wat je Viert, KerkNet, Wikipedia


Driekoningen is een belangrijk feest voor de christelijke kerk. FOTO: PixaBay.
Afbeelding