Deborah Kalkoene: ‘“Het leek mij bijzonder om iets speciaals te laten zien en ik begon een zoektocht naar de knijpkat. Zou deze nog bestaan?’
Deborah Kalkoene: ‘“Het leek mij bijzonder om iets speciaals te laten zien en ik begon een zoektocht naar de knijpkat. Zou deze nog bestaan?’

Beladen geschiedenis van de knijpkat

Algemeen

In het leven van Deborah Kalkoene en Leo Feijten kent een Eindhovense vinding een bijzondere plek: de knijpkat. Bijzonder omdat aan de productie van de knijpkat een donkere rand zit. Afgelopen woensdag kreeg Deborah uit handen van Feijten een originele knijpkat overhandigd tijdens een bijeenkomst in Kamp Vught.

EINDHOVEN - Deborah: “In maart 1943 zat mijn oma Hendrina (Henny) Kalkoene-Swaab opgesloten in Kamp Vught. In de werkplaats van Philips die was gevestigd binnen het prikkeldraad van Kamp Vught moest zij knijpkatten maken. Een knijpkat is een zaklampje, door het constant knijpen en loslaten werd er stroom opgewekt waardoor er een lampje ging branden. Samen met nog 600 andere Joodse gevangenen vormden ze het zogeheten Philips-Kommando.”

Gastlessen

Binnenkort start Deborah met gastlessen op scholen waarin ze haar familieverhaal vertelt. “Het leek mij bijzonder om iets speciaals te laten zien en ik begon een zoektocht naar de knijpkat. Zou deze nog bestaan? Ik kwam in contact met Leo Feijten. Hij is de kenner als het om knijpkatten gaat en Leo had een vriendin Martha Mozes die ook in het Philips-Kommando zat in dezelfde periode als mijn oma, Hendrina (Henny) Kalkoene-Swaab, die dus mogelijk zelf aan dit exemplaar heeft gewerkt.”

“Mijn oma overleefde de verschrikkingen van Auschwitz en keerde als vrij vrouw in augustus in 1945 terug in Nederland. Na haar bevrijding leerde ze mijn opa kennen die ook meerdere kampen waaronder Auschwitz had overleefd. Samen met hun zoon (mijn vader) en dochter bouwden ze een heel nieuw bestaan op. Hun nooit vertelde verhalen vertel ik waar mogelijk.”

Speurwerk

Leo Feijten: “Het is 84 jaar geleden dat de dynamo zaklamp van Philips Nederland in Eindhoven werd ontwikkeld. In mijn boek ‘Glassplinters’ en ‘Meer dan een knijpkat’ is de bizarre geschiedenis te vinden van de dynamo zaklamp, de productie, de techniek, en het gebruik. Ondanks de leeftijd van 84 jaar blijken de meeste van deze katten nog steeds te kunnen spinnen. En als dat niet zo is, dan kan de kat door mij worden gereviseerd. Er was veel speurwerk nodig om oude documenten te vinden over de kat. In het archief van Philips zijn nog enkele stukken gevonden en in mijn boekje opgenomen.”

“De knijpkat werd ook gebruikt door de Duitse Wehrmacht tijden de Tweede Wereldoorlog”, weet Feijten. “Een groot deel van de productie vond plaats in het Durchgangslager Herzogenbusch, het Concentratiekamp Vught. Eén van de dwangarbeidsters die werkte aan de productie van knijpkatten vertelde aan mij haar verhaal. De hele familie van Martha Mozes werd vermoord in het vernietigingskamp Sobibor in Polen. Martha overleefde de verschrikkingen van de concentratiekampen. De knijpkat loopt als een rode draad door mijn leven en geeft mij licht en leven.”

Van de redactie

‘Hun nooit vertelde verhalen vertel ik waar mogelijk’

Afbeelding