Beeldend kunstenaar Miranda van der Zandt (rechts) met bewoonster Annie en haar tekening. FOTO: Bert Jansen.
Beeldend kunstenaar Miranda van der Zandt (rechts) met bewoonster Annie en haar tekening. FOTO: Bert Jansen.

Rariteitenkabinet versus hokjesdenken

Algemeen

Op 17 juni reed er een roodgeverfd rariteitenkabinet door Vitalis Peppelrode. CKE-kunstdocent Miranda van der Zandt ontwikkelde de bonte samenstelling van genummerde kastjes, lades en spulletjes na een periode als ‘artist in residence’ waarin ze via workhops met bewoners de wereld van de ouderenzorg verkende.

EINDHOVEN - Het rariteitenkabinet is volgestopt met opdrachten, spelelementen en materialen voor activiteiten die de zintuigen van bewoners prikkelen. Ouderen zelf, zorgmedewerkers en familieleden kunnen er laagdrempelig gebruik van maken. 

Zintuigen

Miranda: “Bij deze mensen werken de zintuigen in verschillende mate. De opdrachten geven iedereen wel iets van een prikkeling. Mensen raken onderling in gesprek, halen herinneringen op, leggen verbanden met de actualiteit. Het zorgt voor activering van het geheugen, sociale contacten, geluksmomenten in het hier en nu. En vaak zijn mensen ook trots op wat ze in de opdrachten maken, hangen het op of geven het aan een ander.”

Rariteiten als opstapje naar vervulling van normale menselijke behoeften. Als een van de bewoners aan het rad van het rariteitenkabinet draait, zien we het in praktijk. Het rad stopt bij het nummer van een kastje met een Turks kunstproject over het verbinden van verschillende culturen. Zijden sjaaltjes en kruiden op een schoteltje gaan rond aan tafel, evenals figuurtjes die de bewoners met kleurpotloden aankleden. Voelen, ruiken, proeven, meezingen, creativiteit de vrije loop laten. Het gaat over wat bewoners lekker vinden en waarom het getekende hondje herinnert aan twee vogeltjes die inmiddels de kou van de sterfte kennen, maar nog voor een warm gevoel bij hun eigenaresse zorgen. En zie, Nederlander Aart pakt in Turks muzikale sferen de arm van tijdelijk bewoonster Tonie die dat best goed vindt. Daarna gaat het over mannen en vrouwen en verschillende culturen. 

Nieuw terrein

Wendy van Zon, coördinator kunst en cultuur bij Vitalis WoonZorg Groep: “Dit project waarbij Miranda haar indrukken in een rariteitenkabinet heeft vertaald, is een van de zeven kunstprojecten die we met het CKE uitwerken ten behoeve van het toerusten van toekomstige kunstvakdocenten.” Sandra van Gerwen van CKE knikt. “De ouderenzorg is een nieuw terrein voor ons. Onze docenten zijn opgeleid in het kunstvak, maar niet in specifieke doelgroepen. Willen ze aansprekende activiteiten kunnen ontwikkelen, dan moeten ze ook de doelgroep kennen bij wie ze aansluiting zoeken. Wat spreekt ouderen met verschillende cognitieve mogelijkheden aan? Welke insteek werkt en wat heb je als kunstdocent nodig om de klik te maken? Dat proberen we in beeld te krijgen.” Emiel Bottenheft van onderzoeksinstituut Nivel: “En wij onderzoeken of er een methodiek uit te destilleren is die we landelijk in de ouderenzorg kunnen uitrollen.”

Ellen Popeyus

‘Opstapje naar normale menselijke behoeften’